ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਦੈਨੀਕ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ, ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲੈਂਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ, ਅੰਗੂਠਾ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁੰਘਦੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਪੋਂਛਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੂਹਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ, ਗਲੇ, ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਛੂਹਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਿਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—"ਮੈਂ ਫਲਾਂ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੰਡ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ, ਜਨੇਊ ਅਤੇ ਕੰਧਾ-ਕਸਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਜਨੇਊ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼-ਕਟਾਈ ਵੇਲੇ। ਉਪਨਯਨ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ (ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ) ਗੁੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਵ੍ਰਾਤਿਆਸਤੋਮ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਵੇਦ ਹੀ ਉੱਚਤਮ ਲਾਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ ਰਿਕ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘਿਉ ਅਤੇ ਅੰਬਰਤ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਚੰਗੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੇ, ਚੌਂਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ" ਹੈ, ਜੋ ਕੇ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਣ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਟੰਬ ਤੋਂ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਸ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਵਰਗ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ, ਦੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਵਿਆਹ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਕੇ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰਕੇ, ਕੁੜੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੈਵ ਵਿਆਹ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਰਹੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਰਸ਼ ਵਿਆਹ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸੁਰ ਵਿਆਹ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਆਹ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ।