ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਾਜ੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਜਨ-ਕਰਮ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਯਾਮਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਕਰਤਵ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਨ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗਰਭਾਧਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਣਨ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਜ ਤੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਪਾਪਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, "ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ" ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਯਾਜ੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਚਾਰਯਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ। ਸੁਚਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ, ਅੰਗੂਠਾ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁੰਘੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਪੋਛੇ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ ਛੂਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਦੇ, ਗਲਾ, ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਛੂਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਨਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ। ਫਿਰ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਿਕ ਜਪੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਵੇਰੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦੱਸੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਦੱਸੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੰਡ, ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ, ਜਨੇਊ ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਪਹਿਨੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਵੇਲੇ, ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਜਨੇਊ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਜਨੇਊ ਲੈਣ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਾਲੀ ਮੁੰਡਨ ਤੇ। ਉਪਨਯਨ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਉਪਨਯਨ) ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵ੍ਰਾਤਯਸਤੋਮ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਹੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੇਦ ਹੀ ਉੱਚਤਮ ਲਾਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ" ਵਾਲਾ ਚੌਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।