ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਉੱਚੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਧਿਆਨ' ਨਾਮਕ ਬਿਆਨ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਹਰੀ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਇਆ ਸੀ?" ਹਰੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਗਏ। ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਸਰੋਤ—ਵੇਦ ਹਨ। ਕਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦੱਖ, ਸੰਵਰਤ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗੌਤਮ, ਸ਼ੰਖਲਿਖਿਤ, ਹਰਿਤ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯਜਨਾ, ਸਵ-ਸੰਯਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਵ-ਅਧਿਐਨ—ਇਹ ਚਾਰ ਕਰਤਵ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਤੀਆਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ 'ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਵਾਲੇ' ਹਨ। ਗਰਭਾਧਾਨ ਸੰਸਕਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਵੱਲੋਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ' ਨਾਮਕ ਤੇਰੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ (ਜਨਮ ਤੋਂ ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਨੀਆਂ (ਸੰਧਿਆ) ਵੇਲੇ, ਜਨੈਊ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਠ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਘੁੱਟੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ, ਅੰਗੂਠੀ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਪੋਂਹਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ। ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ, ਗਲੇ, ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਰਿਕ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੜੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, "ਮੈਂ ਫਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਹਾਂ," ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੰਡ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ, ਜਨੈਊ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਪਟਕਾ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਅਤੇ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਜਨੈਊ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਨਯਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਨੈਊ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਲਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ ਕਟਾਈ ਸਮੇਂ। ਉਪਨਯਨ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਚੌਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।