ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਛਟਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਐਸੇ ਸਨ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ — ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਖ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਸਨ। ਇਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਵਿਸ਼ਨੂਧਿਆਨ' ਨਾਮਕ ਬਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਹਰੀ! ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ?" ਹਰੀ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਕਰਤਵ ਸਭ ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਤਰਕ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਵੇਦ ਹੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦਕ੍ਸ਼, ਸੰਵਰਤ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗੌਤਮ, ਸ਼ੰਖਲਿਖਿਤ, ਹਰਿਤ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ — ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਧਰਮਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ। ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਯ, ਸਯੰਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਕਰਤਵ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਤੀਆਂ — ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ — ਚਾਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗਰਭਧਾਨ ਸੰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 'ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ' ਨਾਮਕ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭਧਾਨ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹਰਿਤੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਨੇਊ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ — ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਸ਼ੌਚ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ। ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ, ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਅਤੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁੰਘੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਪੋਛੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਲਗਾਵੇ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ, ਗਲਾ, ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੂਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ਼ਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਆਹਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ। ਸਾਸ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ Ṛਕ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਖੇ, "ਮੈਂ ਫਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।