ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਾਨਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਨਿਨੀ ਤੋਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਨਵੇਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ‘ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਦਾ ਆਗਮਨ’, ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਕਤ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਸਭ ਆਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਗਰਤ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਤਿ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਾਜ਼, ਸਵਾਦ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਇਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਧਿਆਨ ਪদ্ধਤੀ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰੀਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ’ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫੇਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਰੀ, ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤਪਦਾ ਤੇ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ-ਮੁਕਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮੋੜਧਾਰ ਕਰਾਊਨ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੂਜਨਯੋਗ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।