ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਖਾ-ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, 'ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਸੱਤੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ, ਜੋ ਨਿਰਭੀਕ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸ੍ਵਧਾ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ। ਜੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਡੇ—ਪਿਤਰਾਂ—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿੱਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ excessive ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਮਨਸਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਸਮਝਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੇਪਤ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਤਦ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ। ਪੰਜ ਮਹਾ ਯਜਨਾਂ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਹੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ।" ਰੁਚਿ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ?" ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਰਮ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਭਵਾਨੀ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਾਂ।' ਕਈ ਵਾਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ, ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਿਆਹੇਗਾ? ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਪੁਤ੍ਰ, ਪਤਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੁਚਿ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕ੍ਰੌਂਚੁਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ 'ਕਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ' ਨਾਮਕ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕ੍ਰੌਂਚੁਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਤਨੀ ਕਿਵੇਂ ਲਵਾਂ?"—ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣੇਂਗਾ; ਤੈਨੂੰ ਜੀਵ ਰਚਣੇ ਹਨ।