ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਮੂਰਤੀ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਸੁਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਵਯਯਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁੱਖ ਹੋਏ। ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਣਾ ਕਹਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਲੀ ਨਾਮਕ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਖੇਤ੍ਰਵਰਨ, ਦ੍ਰਿੜੇਸ਼ੁ ਅਤੇ ਆਰਦ੍ਰਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਗ્નਿਤੇਜਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਤੀਹ-ਤੀਹ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ) ਮਨੁ, ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਮਿਤਰਵਾਨ, ਮਿਤਰਦੇਵ, ਮਿਤਰਬਿੰਦੁ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ। ਉਹ ਮਨੁ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਸਵਰੂਪ, ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀਤ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਦੈਤਯ ਸੀ। ਹੁਣ, ਰੌਚਯਮਾਨ ਨਾਮਕ ਤੇਰਵੇਂ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੁਣੋ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਸੁਨੇਤ੍ਰ, ਖੇਤ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਸੁਨਯ, ਧਰਮਪਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ। ਨਿਰਮੋਹ ਅਤੇ ਤੱਤਵਦਰਸ਼—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਥੇ ਤੈਂਤੀਸ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਤਦ ਮਾਧਵ, ਮੋਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਭੌਤੀਆ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਰੁਰ, ਗਭੀਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਤਰਸਵੀ, ਗ੍ਰਹ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਅਗਨੀਧ੍ਰ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼, ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪਾਪ ਹਨ। ਸ਼ੁਚਿੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੈਤਯ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਈਆਂ—ਪੁਰਾਣ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, 'ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ, ਜੋ ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬੱਧ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਸ੍ਵਧਾ' ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ। ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ ਰੀਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ...। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ excessive ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਪਾਪ ਪੁਰੀਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿੰਦਨਯ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਵਿਹੂਣ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਇਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਾਰਗ ਜਾਂ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ। ਪੰਜ ਮਹਾਂਯਜਨਾਂ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਤਪ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ।