ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਚਾਰ ਭਾਗ ਦੇ ਅਠਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਗਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭੋਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਮੋਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿਗਦਾਧਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ ਪਥਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜਯਾ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਨਾਮਕ ਲੋਕ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਭੁਕ, ਵਾਮਦੇਵ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬਾਸਕਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਮਨੂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਦਗੁਣ ਅਤੇ ਨਭਸ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹਨ, ਦੱਤਾ, ਅੰਭੋਲੀ, ਅਵਰੀਵਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਪੁਰੁਕ੍ਰਿਤਸਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜਾ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁ ਹਨ। ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹੋਤਸਾਹ ਅਤੇ ਜੀਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਹਨ। ਹਰਿ, ਜੋ ਮਤਸਯ (ਮੱਛੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਵਾਖਿਆਤੀ, ਨਯਾ, ਪ੍ਰਿਯਭ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਿਕਸ਼ਿਪਾ, ਜ਼ਯੋਤਿਰਧਾਮਾ, ਪൃਥੁ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ), ਕਾਵਿਆ, ਚੈਤ੍ਰ, ਚੇਤਸ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਹੇਮਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਦੇ ਚਾਰ, ਕਦੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰਿ, ਕੱਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭੀਮਰਥ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਨਾ (ਲਾ), ਬੰਧੂ, ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਤਿਆੰਗ, ਪਰਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਸ਼੍ਰੀ, ਵੇਦਬਾਹੁ ਅਤੇ ਉਰਧਵਬਾਹੁ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਭੂਤਰਜਸ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਹਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਰੁ ਅਤੇ ਪੁਰੁਰ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਗਿਨਸ਼ਨੁ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਅਤੇ ਨਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਭਿਮਾਨ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਧੁਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਕ ਦੇ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਫਿਰ ਨਾਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਰੂਸ਼, ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਗੌਤਮ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ। ਆਦਿਤਿਆ, ਵਾਸੂ ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਹਨ। ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਲੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਦੱਸ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਹੈ, ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਨਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।