ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ "ਗਯਾ ਮਹਾਤਮ" ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖੇਤ੍ਰਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਲਭਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ (ਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ) ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧੀ (ਸਿੱਧੀਅਾਂ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੌ ਪਿਢ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਗਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਸੁਖ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿਗਦਾਧਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ ਪਥਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ "ਗਯਾ ਮਹਾਤਮ" ਨਾਮਕ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮਨੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਸਪੁੱਤ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਯਾ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਯਮ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਭੁਕ, ਵਾਮਦੇਵ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬਸ਼ਕਲੀ — ਇਹ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਦਗੁਣ ਅਤੇ ਨਭਸ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਰਹੇ। ਦੱਤਾ, ਅੰਭੋਲੀ, ਅਵਰੀਵਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯ — ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਪੁਰੁਕ੍ਰਿਤਸਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜਾ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁ ਹਨ। ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹੋਤਸਾਹ ਅਤੇ ਜੀਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਹੈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਮੱਛ (ਮੱਛੀ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਵਖਯਾਤੀ, ਨਯ, ਪ੍ਰਿਯਭ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਿਕਸ਼ਿਪਾ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ, ਪೃਥੁ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ), ਕਾਵ੍ਯ, ਚੈਤ੍ਰ, ਚੇਤਸ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਹੇਮਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਦੇ ਚਾਰ, ਕਦੇ ਪੰਜ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਸੱਤ ਹੈ। ਹਰੀ, ਕੱਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭੀਮਰਥ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਵਨਾ (ਲਾ), ਬੰਧੂ, ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਤਿਆੰਗ, ਪਰਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਵੇਦਸ਼੍ਰੀ, ਵੇਦਬਾਹੁ ਅਤੇ ਉਰਧਵਬਾਹੁ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਅਭੂਤਰਜਸ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਹਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਰੁ ਅਤੇ ਪੁਰੁਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਪਾਸਨਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੂਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਦਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।