ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਅਠੱਤਰਵੇਂ ਅਤੇ ਪਚਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਮਰ ਦਰਾਜ ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਅਖੁਟ ਹਵਣ ਜਾਂ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਜਦ ਕੋਈ ਗਯਾ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਤੇ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਸਨ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਣਜਾਣੀ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ-ਪੱਖ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਆਂਢ, ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਐਸੇ ਸੰਬੰਧੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਇਹ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਦੰਦ ਰਹਿਤ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਫਾਂਸੀ, ਜ਼ਹਿਰ, ਹਥਿਆਰ, ਅੱਗ, ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਬੱਘ ਦੇ ਹਮਲੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਰੌਰਵ, ਅੰਧਤਮਿਸ੍ਰ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਸੀਪਤ੍ਰ ਵਣ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਜਾਂ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਗਏ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਿਤਰ ਐਸੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਾਂ ਕੁਲ ਵਿਚ ਅਣਜਾਣੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਇਹ ਉੱਤਰਨ ਕਰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਦਾ ਸਾਕੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ ਗਯਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ, ਅਖੰਡ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ, ਤੇ ਉਗਦਾ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਯਾ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਪਚਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਯਾ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਥਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਥਰ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌਟੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਮਲ-ਵਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਥਰ, ਚਾਹੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚ, ਆਦਿ-ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਦਿ-ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਜਲ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।