ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿਚ "ਗਯਾ ਮਹਾਤਮ" ਨਾਮਕ ਅੱਠਵੀਂਅੱਸੀ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਵਿ਷्णੁ ਜੀ ਗਯਾ ਵਿਚ ਮੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕਾਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਮਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਯਜਨਾ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਗਯਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਉਥੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਸਿਰਜੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਯਾ ਦੀ ਪੰਜ ਕੋਸ ਜਮੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਦੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਇਕ ਧਾਰਾ ਹੈ। ਗਯਾ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਗਯਾ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਮੌਤ ਆਉਣੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ, ਕੁਆਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਬ—all converge here in sanctity. ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਯਾ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਮੁੱਲ ਹੈ। ਕਿਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇੜੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਨ। ਗਯਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕੋਸ ਹੈ ਤੇ ਗਯਾਸ਼ਿਰਾ ਇਕ ਕੋਸ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰਮਾਨਸਾ ਕੁਏਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਹੀ ਪਿਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਹਨ। ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਥ ਮਾਰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ, ਮਾਧਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਮੌਨ ਵਰਤ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੂਰਜ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਵਰਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਜਿੱਥੇ ਗਦਾ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਮਹਾ ਚੰਡੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਮਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਪਿਤਰ-ਰਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਤਰ-ਰਿਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ? ਜਿਹੜੇ ਭੀ ਤੀਰਥ, ਸਮੁੰਦਰ, ਝੀਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਯਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਗਯਾਸ਼ਿਰਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਤੀਰਥ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੁਏਂ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਤਰ-ਰਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।