ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਘਾਟਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਿਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਣਗਿਰੀ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਏਕਵੀਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਨਖਾਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਯਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਠੀਅੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਨੇ ਗਯਾ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਸੁਣਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਯਾਸੁਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਸੁਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਓਥੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕਾਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ (ਪਿਤਾਮਹਾ) ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਓਥੇ ਯਗ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਓਥੇ ਯਗ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਬਣਾਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਯਾ ਦੀ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਨਦੀ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਨਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗਉਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਤਾਲਾਬ, ਖੂਹ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆ ਕਰ ਲਵੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲਵੇ, ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਬਿਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਸੀ ਦੂਸਰਾ ਅਧਿਆਇ, ‘ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਯਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਗਯਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਗਯਾਸ਼ਿਰਾ ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਮਾਨਸਾ ਦੇ ਕੁਆਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਮਾਰਗ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਤਾਮਹਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਜਿਹੜਾ ਗਦਾਧਰ, ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸੂਰਜ ਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਜਿਹੜਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਉ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਉ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਗਣਤ ਹੈ।