ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਗੋਕਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਨੰਦਿਤੀਰਥ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਣੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ," ਉਹ ਅਜੇ ਭੇਦ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੂਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਸੱਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਘਾਟ ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਣਗਿਰੀ ਵੀ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਏਕਵੀਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਨਖਾਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਗਯਾ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਦਿ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ "ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ" ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਸੁਣਾਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਯਾਸੁਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹਰੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਯਾਸੁਰ ਨੂੰ ਕਿਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਜੋ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕਾਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਯਜ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਗਯਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਉਥੇ ਯਜ ਕਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਯਾ ਦੀ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਇੱਕ ਨਦੀ, ਪੱਥਰ ਦਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਇਕ ਨਦੀ ਦਾ ਧਾਰਾ ਹੋਇਆ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਗਉਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ, ਕੂਏਂ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆ, ਮੱਦ ਪਾਨ, ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਅਚਾਰਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੋ ਫਲ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ" ਨਾਮਕ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਯਾ ਅਤੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਗਯਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਯਾ ਸ਼ਿਰ ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦਾ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ-ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਕੂਏ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਯਾ ਦੀ ਅਤੁਟ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।