ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਕਤ-ਪਤ्थਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦੈਤ, ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ, ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੋਤੇ ਦੀ ਚੂਚ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਤੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਕਤ-ਪਤ्थਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਥਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗੂں ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਰਤ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਰਕਤ-ਪਤ्थਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਾਵੇਰੀ, ਵਿਂਧਿਆ, ਯਵਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਫੈਦ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਤੈਲ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰਲ ਜਾਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਗਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਖੂਨ ਜਾਂ ਗੁੰਜਾ ਜਾਂ ਜਬਾ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਮੂੰਗਾ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਗਾ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਗੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸ਼ੌਣਕ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਕਾ ਵੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਦਾਰ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਭਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ, ਮਾਇਆ ਨਗਰੀ, ਨੈਮਿਸ਼ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਨਾਇਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਅਤੇ ਰਾਮਗਿਰੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ, ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ, ਉੱਜੈਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਾਲ, ਕੁਬਜਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਹਰੀ, ਮਹਾਕੇਸ਼ੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਤੇ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਨਦੀਆਂ, ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਨਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ, ਗਣ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪੂਜਾ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਕਮੁਖ, ਵਰਾਹ, ਭੁੰਦੀਰਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ), ਕਾਮਰੂਪ (ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਾਖਿਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ), ਵਿਰਾਜਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਧਾਮ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀਆਂ, ਗੋਕਰਣ ਮਹਾਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਰ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਨੰਦਿਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਣੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਯੰਮ ਹੀ ਸੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ," ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਤੀਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸੀ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰਤਨ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।