ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਚਿੱਟੇ, ਸੁੱਚੇ, ਲਾਲੀ ਮਿਕਸ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਤਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਤਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਸ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਰਤਨ, ਜੇ ਪਹਿਨੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਲਿਨ, ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ, ਫਿੱਕੇ, ਰੰਗ-ਰਹਿਤ, ਅਸੁੱਚੇ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਕੇਟਨਾ ਰਤਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਪਰੋਕਤ ਰੰਗ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਵੇਂ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਕਰਕੇਟਨਾ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਪਚੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਭੀਸ਼ਮ ਰਤਨਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਰਤਨ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਸਿਓਨਾਕਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਰਤਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰਪਣ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਈ ਜਾਂ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਪੀਲਾਪਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 'ਵੈਦੂਰਯ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਛਿਅੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਵਾਗਦਰਾ, ਮੇਕਲਾ, ਕਾਲਗਾ ਆਦਿਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਗੁੰਜਾ ਬੀਜ, ਅੰਜਨ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਨਾਲ ਡੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਤਨ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਭੌਰਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਾਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਰਤਨ ਕਾਂ, ਗਿੱਦੜ, ਭੇਡੀਆ ਅਤੇ ਉਲੂਕ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 'ਪੁਲਕ ਰਤਨ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੈਤ ਆਗ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤੋਤੇ ਦੀ ਚੋਚ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮੋਟੇ, ਸੁਡੌਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ, ਬਹੁਤ ਸੁੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਤ ਨੀਲਮ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਰਤਨ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਵੇਰੀ, ਵਿਂਧਿਆ, ਯਵਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਤੈਲ' ਨਾਮਕ ਸੁੱਚਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਾਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਉਨੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੇਰਲ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਤਨ ਉਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਜਾਂ ਗੁੰਜਾ ਜਾਂ ਜਬਾ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਬਣੇ ਰਤਨ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾ ਤੇ ਨਿਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਤਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ ਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਇਹ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਮੂੰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।" ਇੱਥੇ 'ਮੂੰਗਾ ਦੀ ਪਰਖ' ਨਾਮਕ ਅੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਗੰਗਾਦਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਕਾ ਵੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਦਾਰ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਭਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਹ ਅਧਿਆਇ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।