ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚਮੜੀ ਡਿੱਗੀ। pale ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਪਦਮਰਾਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਪਦਮਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੈਦੂਰਯਾ ਰਤਨ ਵਾਂਗ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕਰਕੇਟਨਾ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਖ ਉਠਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਦਿਤੇ। ਇਹ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਹੂ, ਸੋਮਾ, ਮਧ, ਤਾਂਬਾ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਰਤਨ ਮਸਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਤਲੀ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਅੱਗ 'ਚ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਰਤਨ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਵਿਗੜੇ, ਧੁੰਦਲੇ, ਕਾਲੇ, ਫਿੱਕੇ, ਰੰਗ ਰਹਿਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਕੇਟਨਾ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਪਰੋਕਤ ਰੰਗ-ਰੂਪ, ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਹਣੇ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਫਿਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਭੀਸ਼ਮ ਰਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਇਹ ਰਤਨ ਸਫੈਦ ਹਨ, ਸਾਂਪ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਸਯੋਣਾਕਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ। ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਰਤਨ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਤਾ ਜਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਸ ਦੀ ਹੰਸਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ-ਕਰਮ 'ਚ ਇਹ ਰਤਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਈ ਜਾਂ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਪੀਲਾਪਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਮਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਕ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਵਾਗਦਰਾ, ਮੇਕਲਾ, ਕਾਲਗਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਤਨ ਗੁੰਜਾ ਬੀਜ, ਕਾਜਲ, ਮਧ ਤੇ ਮ੍ਰਣਾਲ ਡੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਤਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ—ਸਾਂਪ, ਕਮਲ, ਮਧੁਮੱਖੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ—ਧਾਗੇ 'ਤੇ ਪੋਹੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਕਾਂ, ਗਿੱਟ, ਭੇਡ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਲ ਇਹ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਲੱਡਸਟੋਨ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੋਤੇ ਦੀ ਚੁੰਚ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ, ਮੋਟਾਈ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਲਾ ਭਾਗ ਚੰਦਨ-ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਤ ਨੀਲਮ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ, ਕਾਵੇਰੀ, ਵਿਂਧਿਆ, ਯਵਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ, 'ਤੈਲਾ' ਨਾਮਕ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਤਨ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਲਹੂ ਜਾਂ ਗੁੰਜਾ ਜਾਂ ਜਬਾ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਰਤਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।