ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉੱਚ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਮਾਸਾ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਤੋਲ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰਨੀਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਆਇ ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੈਦੂਰਯ ਅਤੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਕੇਟਾ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਗ ਅੰਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਛਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਖਾਣ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਤਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੱਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਦਮਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦਾ ਰੰਗ ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਵੈਦੂਰਯ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਖ ਕਰਨ ਸਮੇਂ, ਪਹਾੜੀ ਕাঁচ, ਨੌਜਵਾਨ ਕাঁচ ਅਤੇ ਸੁਫ਼ਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ—all ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਕাঁচ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖਤ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਹਲਕਾਪਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰਨੀਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰਤਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਜੋ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਤਨ ਕੁਸ਼ਲ ਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਪਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਤਨ, ਰਤਨ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਤਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੂੰ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਸੋਨਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਮਾਸਾ ਭਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਾਗਾ ਚਾਰ ਮਾਸਾ ਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਸਾ ਪੰਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਬਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖਾਲ ਡਿੱਗੀ। ਉਸ ਖਾਲ ਤੋਂ ਜੋ ਪਥਰ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਹਲਕੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਦਮਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂ ਭੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਦਮਰਾਗ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਜਵੇਹਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੈਦੂਰਯ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਖ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਲਹੂ, ਸੋਮਾ, ਸ਼ਹਦ, ਤামਾ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰਤਨ ਚਿੱਟੇ, ਸੁਤੰਤਰ, ਲਾਲੀ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਸਾ ਰਤਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਤਨ ਜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਮੈਲੇ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਗੂੜ੍ਹੇ, ਰੰਗਹੀਣ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਕੇਟਾ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਉਪਰੋਕਤ ਰੰਗ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਵੀਂ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਰਤਨ ਚਿੱਟੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਸਾਂਪ ਦੀ ਖੋਲ ਜਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੇ, ਜਾਂ ਸਿਓਨਾਕ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਏ ਜਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੋਣ, ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ, ਉਤਪੱਤੀ, ਕੀਮਤ ਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।