ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਰਨ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਪੰਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ emeralds (ਪੰਨਾ) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਪੰਨਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਨਰਮ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਕਸਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਰਾ ਰੰਗ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਮਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਨਾ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੰਨਾ ਦਾਗਦਾਰ, ਸਖਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਕਰੜਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਤਨ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੱਲਾਤਕ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ, ਜਦੋਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਉਜਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪੰਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਪੰਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਸੀਧੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣ, ਪੀਣ, ਪਾਠ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ, ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਤਨ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੋਲ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਪੰਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮਕ ਇੱਕਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਸਿੰਹਲੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਰਮ ਹੱਥਾਂ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ, ਤਾਜ਼ਾ ਉੱਗੇ ਦਾਣੇ, ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ, ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਗ ਦੀ ਫੀਨ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲ, ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਹਲ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਭੌਰਾ, ਧਨੁ, ਹਰਾ ਦੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪੂਰਨ-ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਮਿਟੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਤਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪਰਖ ਨਾਲ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪਰਖ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਗੁਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਦਮਰਾਗ ਦੀ ਅੱਗ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਕੱਚ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਕਰਵੀਰਾ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਤਨਾਂ, ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਅਤੇ ਸਖਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚਮਕ, ਉਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਤਨ ਦੀ ਰੰਗਤ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਗਾੜ੍ਹੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਨਾ, ਪਦਮਰਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ, ਰੰਗ, ਚਮਕ, ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।