ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਤਨ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜਾਣਚ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਤਨ ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਿਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਰਤਨ, ਚਾਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਤਨ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪਾਰਖੀ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਘਿਸ ਕੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੀਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁਰੂਵਿੰਦ, ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਰਤਨ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਸੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੋਵੇ; ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਰਤਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਵਰਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਵੇਂ ਹੀ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੁਸਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ—ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਤੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਰੰਗ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਪਰਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਚਰਣ ਵਿੱਚ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪਿੱਤ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਥੱਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਚਾਨਕ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਸੁਰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਪਤ ਤੁਰੁਸ਼ਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੱਤ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਵਰਾਲਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੱਤ ਹਾਲੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਘਾਹ, ਕਾਈ, ਅਤੇ ਦਲ-ਦਲ ਦੇ ਪੌਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਨੁਕੀਲੇ ਚੁੰਚ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਕਪਾਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ ਵਸਦੇ ਹਨ—ਉਥੇ ਹੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਪਿੱਤ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਡਿੱਗਿਆ। ਇਸ ਪਦਮਰਾਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰਾ, ਨਰਮ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣ ਠੀਕ ਹਨ, ਰੰਗ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਹਰਾ ਰੰਗ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਤਨ, ਵੇਖਣ 'ਤੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਰਤਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕੁਝ ਰਤਨ ਦਾਗਦਾਰ, ਸਖਤ, ਅਸ਼ੁਧ, ਕਰੜੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਤਨ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਦਮਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਲਾਤਕ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ, ਜਦੋਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਮਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਦਮਰਾਗ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਪਦਮਰਾਗ ਦੇ ਹੀ ਲੱਛਣਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹੀਰੇ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਚ, ਸਿੱਧੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਆਚਮਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ, ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਤਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਰਾਗ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਤੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ।