ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਵਣ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੁਰਵਿੰਦ ਰਤਨ, ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮੰਧਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੁਰਵਿੰਦ ਰਤਨ ਤੁੰਬੁਰੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਭਾਰੀਪਨ, ਚਿੱਪਣ, ਤੇ ਸਾਫ਼ਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੀੜ, ਛੇਦ, ਮੈਲ, ਚਮਕ ਦੀ ਘਾਟ, ਖਰਾਪਣ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਭੰਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਤਨ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਇਹ ਰਤਨ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਸ਼ਾ, ਪੁਰੋਭਾਵ, ਸਿੰਹਲਾ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਮੁਕਤਪਾਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕਲਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਛਿਲਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਲਸ਼ਾ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁੰਬੁਰੂ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਪੂਰਨਕਾ ਰਤਨ ਚਮਕ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇਵਲ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਤਨ ਤੇ ਤੇਲ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਬਹੁਤ ਘਿਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਤਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—even if it is a jewel from the ocean. ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਰਤਨ ’ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ’ਤੇ ਰਗੜ ਕੇ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੀਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁਰਵਿੰਦ, ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇਕਰ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਨਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ—even if it is of a good lineage; ਸਿਰਫ਼ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਵਰਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਜੇਕਰ ਰਤਨ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੁਰਵ-ਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ‘ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ’ ਨਾਮਕ ਸਤਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿੱਤ ਲੈ ਲਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ Turushka ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠ, ਜੋ ਸੁਰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਿੱਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ Varāla ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਰਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਪਿੱਤ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਘਾਹ, ਕਾਈ, ਅਤੇ ਜਲ-ਪੌਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੱਖੀ ਚੁਚੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪਾਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਗਨੂ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਿੱਤ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਡਿੱਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਪੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਨਰਮ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਮਸਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰੰਗ ਇੱਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ-ਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦ ਹਰਾ ਰੰਗ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਚਮਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਤਨ, ਵੇਖਣ ’ਤੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਤਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਤਨ ਚਿੱਟੇ, ਸਖਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਖਰਾਪਣ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।