ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ। ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਰਤਨ ਉਪਜਦੇ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ। ਇਹ ਰਤਨ ਬੰਧੂਕ, ਗੁੰਜਾ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਅਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਇੱਕਸਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਰਤਨ ਸਿੰਨਾਬਾਰ, ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕੁਵਿੰਦੇ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਲੱਕ ਦੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਕੇਸੂ ਲਾਲ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ। ਕੁਝ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਚਕੋਰਾ ਅਤੇ ਕੋਕਿਲ ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ। ਚਮਕ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ। ਕੁਰਵਿੰਦ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਰਵਿੰਦ ਰਤਨ ਜੋ ਰਾਵਣ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਮੰਧਰਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਰਤਨ ਤੁੰਬੁਰੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੰਗ, ਭਾਰ, ਚਿੱਪਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਫ਼ਾਈ—ਇਹ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਜੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰ, ਸੁਰਾਖ, ਮੈਲ, ਚਮਕ ਦੀ ਕਮੀ, ਖੁਰਦਰਾ ਪਨ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਕਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ, ਰਤਨ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਸ਼ਾ, ਪੁਰੋਭਾਵ, ਸਿੰਹਲਾ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਮੁਕਤਾਪਾਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੇ ਰਤਨ—ਕਲਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਲਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਪੂਰਨਕਾ ਚਮਕ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਤਨ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ; ਜੇ ਬਹੁਤ ਰਗੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਮਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਤਨ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਤਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਰਗੜ ਕੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੀਰਾ ਜਾਂ ਕੁਰਵਿੰਦ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕੇਵਲ ਗੁਣਵਾਨ ਰਤਨ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ", ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਿੱਤ ਲੈ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਚਾਨਕ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਪਿੱਤ ਸੁਰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਲਿੱਪਤ ਤੁਰੁਸ਼ਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਿੱਤ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਰਾਲਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਰਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਪਿੱਤ ਹਾਲੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਘਾਹ, ਕਾਈ, ਤੇ ਦਲਦਲੀ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਚੋਚ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਸਿਲਕ-ਕਾਟਨ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਜੁਗਨੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਿੱਤ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਡਿੱਗੀ।