ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸਾਥ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਬੀਜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੀਪ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ-ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਰਸਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੀਜ, ਜੋ ਸੀਪ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੋਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੋਤੀ ਸਿੰਹਲਿਕਾ, ਪਰਲੌਕਿਕਾ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਾਵਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੋਤੀ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮੋਤੀ ਸੀਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡਾਈ, ਆਕਾਰ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਣੂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮੋਤੀ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਸੀਪ-ਜਨਮਿਆ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਮੋਤੀ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੋ-ਪੰਜਵਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਜਾਂ ਦੋ ਮਾਸ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀਮਤ ਤੇਈ ਸੌ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀਮਤ ਸੌ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਦ ਹੀ, ਜੇਕਰ ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹੋਣ। ਜੇਕਰ ਮੋਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਸੋਲਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸਨੂੰ ‘ਦਾਰਵਿਕਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵੀਹ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ‘ਭਾਵਕਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਤੀਹ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ‘ਸ਼ਿਕਿਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀਮਤ ਤੀਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਠ ਨੂੰ ‘ਨਿਕਰਸ਼ੀਰਛ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੌਦਾਂ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਂ, ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਤੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਖਾਣ-ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਜੰਬੀਰਾ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੱਪੇ ਹੋਏ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਫੇਰ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਗੋਬਰ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼, ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਕাঁচ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਸਿੰਹਲ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਗਰਮ, ਲੂਣਦਾਰ ਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮੋਤੀ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਤੀ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਡਾ, ਭਾਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਚਿੱਟਾ, ਗੋਲ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰਾਖ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੋਤੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ‘ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ’ ਦੇ ਪੂਰਵਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਉਣਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ‘ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ’ ਨਾਮਕ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਹਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਕੰਨ੍ਹੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਡਰ ਕਰ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਦੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹਰ ਰਾਤ, ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਲਾਲ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਹਨ। ਇਹ ਰਤਨ ਬੰਧੂਕਾ, ਗੁੰਜਾ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਇਕਸਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸਿੰਨਾਬਰ, ਕੰਵਲ, ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕਮਲ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਾਹੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਤਨ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਸੁੰਭ ਦੇ ਲਾਲ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਲਾਲ ਕੰਵਲ ਦੀ ਤੀਖੀ ਛਾਂਵ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਚਕੋਰਾ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਮਕ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਰਵਿੰਦ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਵਰਣਨ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।