ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਹੀਰੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੀਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਕਮਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਠਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਤੀ ਕਿੱਥੋਂ-ਕਿੱਥੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਮੋਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ, ਸੂਰ, ਸ਼ੰਖ, ਮੱਛੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ, ਸੀਪੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ, ਲੂਣ, ਸੱਪ, ਤਿਮਿੰਗਲ ਮੱਛੀ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸੂਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੋਤੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਕੰਬਵ' ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਗੋਲ, ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੋਤੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਐਸਾ ਮੋਤੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਅਨੋਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੋਤੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਧੋਏ ਹੋਏ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਇਹ ਮੋਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਰੱਖਿਆ-ਯਜ્ઞ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਖਜਾਨੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਮੋਤੀ ਉਸਦੇ ਫਣ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਵੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੰਗ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਸੀਪੀ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ-ਜਲ ਦੀ ਵਾਰਿਸ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੀਜ ਸੀਪੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮੋਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਸੀਮਹਲਿਕਾ, ਪਰਲੌਕਿਕਾ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਵ ਦੇ ਮੋਤੀ। ਸੀਪੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੋਤੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ, ਆਕਾਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਸੀਪੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਜ਼ਨ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੋਵੇ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੋ-ਪੰਜਵਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਜਾਂ ਦੋ ਮਾਸ਼ਾ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇਈ ਸੌ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੌ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਸੋਲਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ 'ਦਾਰਵਿਕਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਦਸ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਭਵਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਤੀਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 'ਸ਼ਿਕਿਆ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਲੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੀਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਠ ਨੂੰ 'ਨਿਕਰਸ਼ੀਰ੍ਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੌਦਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਂ, ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ, ਜੰਬੀਰਾ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਬਾਲੋ। ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਬਾਲੋ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਮਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੁੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਮਸਲ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਤੇ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਫੈਦ ਕੱਚ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।