ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੀਰੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀਰਾ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਹੀਰਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ। ਹੀਰੇ ਦੀ ਨਕਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕ ਲੋਹਾ, ਲਾਲ ਪੱਥਰ (ਸਪਿਨੇਲ), ਅਤੇ ਹੇਸੋਨਾਈਟ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਕੋਰੰਡਮ, ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਹੀਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਸ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਪੱਥਰ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਘਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਹੀਰਾ ਨਕਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨਤੀਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਨਕਲੀ ਹੀਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਘਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਹੀਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਸ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹੀਰੇ ਜੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਉਪਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਜੇਕਰ ਸਾਈਡ ਤੋਂ ਘਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਨੋਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਦਾਗ, ਲਕੀਰ, ਜਾਂ ਰੰਗ-ਬਦਲਾਵ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਹੀਰਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਅਠਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਗਰੁੜਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੋਤੀ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ, ਸੂਅਰ, ਸ਼ੰਖ, ਮੱਛੀ, ਸੱਪ, ਘੋੰਗਾ, ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਤਨ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਮੜੀ, ਲੂਣ, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮੋਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸੂਅਰ ਤੋਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਮੋਤੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਲ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਕੰਬਵ' ਮੋਤੀ ਉਸ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਛੁਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ, ਹਲਕਾ ਰੰਗ ਦਾ, ਅਤੇ ਚਮਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਮੋਤੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਅਰ ਤੋਂ। ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਮੋਤੀ ਉਹ ਥਾਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੋਤੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਇਆ ਚਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮੋਤੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਰੱਖਿਆ-ਯज्ञ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਿਲ ਦੇ ਉਪਰ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਜਾਨੇ ਲਟਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੋਤੀ ਉਸ ਦੀ ਫਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ—even ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੋਤੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਾਰਕ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਹਰ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਚਾ ਰੰਗ ਦੁੱਧ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਗਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਬੀਜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਘੋੰਗੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਉਸ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੀਜ, ਘੋੰਗੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਤੀ ਸਿੰਹਲਿਕਾ, ਪਰਲੌਕਿਕਾ, ਸੌਰਾਟ੍ਰਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨਾ, ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਵਾ ਦੇ ਹਨ। ਘੋੰਗੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੋਤੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡਾਈ, ਆਕਾਰ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖਣੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘੋੰਗੇ-ਪੈਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਘਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਮਾਸਾ ਘਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੋ-ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਧ ਜਾਂ ਦੋ ਮਾਸਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵਿਵਰਨ ਕੀਤੀ।