ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਹੀਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹੀਰਾ ਸੰਖ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਟਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਖਰਗੋਸ਼, ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਅੱਖ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੋ ਵਜ੍ਰ ਰੰਗ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੀਰਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰਵਭੌਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਜੋ ਰੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਚੋਣ ਸਿਰਫ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇਕਰ ਹੀਰੇ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਨੋਕ ਟੁੱਟੀ ਜਾਂ ਫੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਫੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਧਯਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਭਾਗ 'ਤੇ ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੀਰੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਪੱਖਾਂ ਛੇ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਛੇ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀਰਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਰੰਗਤ, ਚਮਕ, ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਨੋਕ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਜ੍ਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੱਪ, ਅੱਗ, ਵਿਸ਼, ਬਾਘ, ਚੋਰ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਵੀਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗਾ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ, ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਤੇਰਾਂ, ਤੀਹ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮਾਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੁੱਲ ਮੁਲਿਆਵਟ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿਰਫ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਹੀਰਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਖਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ ਚਾਹੇ ਸਪਸ਼ਟ, ਵੱਧ, ਘੱਟ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੀਰੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ 'ਚ ਸਪਸ਼ਟ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹੀਰਾ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੜਨ ਸਮੇਂ ਦੋਸ਼ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਰੀ, ਜੇਕਰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੀਰਾ, ਭਾਵੇਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਪਹਿਨੇ। ਲੋਹਾ, ਲਾਲ ਸਪਿਨੈਲ ਅਤੇ ਹੇਸੋਨਾਈਟ ਨਾਲ ਵੀ ਕਈ ਚਤੁਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਨਕਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਕੋਰੰਡਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਹੀਰਾ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਾਲੀ ਹੀਰਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਵਾਨ ਉਲਟ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹੀਰੇ ਜੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਉਪਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਪਾਸੇ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੋਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਾਗ, ਲਕੀਰ ਜਾਂ ਰੰਗਤ ਵਿਗੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ, ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੀਰਾ ਪਹਿਨੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਮੋਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ, ਸੂਰ, ਸੰਖ, ਮੱਛੀਆਂ, ਸੱਪ, ਸੀਪ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਤਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਤੀ ਚਮੜੀ, ਲੂਣ, ਸੱਪ, ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ, ਸੰਖ ਅਤੇ ਸੂਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸੰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੋਤੀ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ, ਵੱਡਾ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਕੰਬਵਹ' ਨਾਮਕ ਮੋਤੀ ਵਧੀਆ ਸੰਖ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਨੁ ਦੇ ਤੰਦ ਨੇ ਮੁਹ 'ਤੇ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ, ਹਲਕਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਮਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਜਲਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਂ 'ਚ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।