ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ (ਹੀਰੇ) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਝ ਵਜ੍ਰ ਐਸੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਤਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਖੇ ਜਾਂ ਸੁਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਪੰਡਿਤ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਸੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਰਤਨ-ਪਰਖੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਕਰਵਾਉਣ। ਵਜ੍ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਤਕੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ, ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ—ਹੇਮਮਾਟੰਗ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੌੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ—ਵਿਖਿਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਜ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ: ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਤਾਮਬੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਆਏ ਵਜ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਸੌਵੀਰਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਕਾਲੇ ਕਮਲ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਾਮਬੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਜ੍ਰ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਬਿੰਦੀਆਂ, ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਗ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰਾ, ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਤੇ ਤਾਮਬੜਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਮਨਭਾਵਣੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਜ੍ਰ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਸਫੈਦ ਬਿਲੌਰ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਦਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ, ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਅੱਖ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਵਜ੍ਰ-ਰੰਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਜ੍ਰ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਰਾਹਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਇਕ ਨੋਕ ਵੀ ਟੁੱਟੀ ਜਾਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚੀਰ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਧਯਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਛੇ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਜ੍ਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮੋਹਰਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਤੇਜ਼ ਕਿਨਾਰੇ, ਰੰਗ, ਚਮਕ, ਚੰਗੀ ਬਣਾਵਟ ਅਤੇ ਨੁਕਸ ਰਹਿਤਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੇ, ਐਸਾ ਨਿਰਮਲ, ਨੁਕਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨੋਕ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਪ, ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ, ਸ਼ੇਰ, ਚੋਰ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਨੁਕਸ ਰਹਿਤ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਲਾਭ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਹਵਾਂ, ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤੇਰਾਂ ਜਾਂ ਤੀਹ ਦਾਣੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਮੁਲ਼ ਅੰਕੜੀ ਬਾਰਾਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਭਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਵਜ੍ਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਜ੍ਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਨੁਕਸ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਜਾਂ ਕਈ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਨੁਕਸ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਜ੍ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਵਜ੍ਰ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਲੋਹਾ, ਲਾਲ ਸਪੀਨਲ ਜਾਂ ਹੇਸੋਨਾਈਟ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਨਕਲ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਕਰੰਡਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਜ੍ਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਚੀਰਦਾ। ਨਕਲੀ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਜ੍ਰ ਗਹਿਣੇ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਨੋਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧੱਬਾ, ਲਕੀਰ ਜਾਂ ਰੰਗ ਉਡਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਨੁਕਸ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਪਰਖ, ਉਸਦੇ ਲਾਭ, ਰੰਗ, ਨੁਕਸ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਸਹੀ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ।