ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਕੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਦਾ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣੋ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਜਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂರ್ವ ਖੰਡ, ਚਰਿੱਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਸਤਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, "ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇ ਦੇ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਫਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨਾ" ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਕ ਅਸੁਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਲ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦੇ ਭਾਣੇ, ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਬਲਿ ਬਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੱਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਯਜ્ઞ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਤਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਤਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਡਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰਤਨ ਅਸੁਰਾਂ, ਜ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ, ਮੋਤੀ, ਮਾਣਕ, ਪਦਮਰਾਗ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਕੇਤਨ, ਪੁਲਕ, ਰੁਧਿਰਾ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗ, ਫਿਰ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਤਨ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਮੰਗਲ ਦਿਨਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਾਂਚ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਦਗਧ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਰਤਨ-ਪਰਖੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਰਵਾਉਣ। ਹੀਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਟੁਕੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਹੇਮਮਾਟੰਗ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੌੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਨ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੀਰੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਆਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ; ਬਾਂਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਆਏ ਸੌਵੀਰਾ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਲਕੀਰਾਂ, ਬਿੰਦੇ, ਚਿੱਟੇ-ਧੱਬੇ, ਅਤੇ ਕਾਂਦੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਾ, ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਗਹਿਰਾ, ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮਬਾ—ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹੀਰਾ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ, ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਅੱਖ ਵਰਗਾ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਜਰ ਦੇ ਦੋ ਰੰਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਮ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀਰਾ ਸਭ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਰੂਪ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀਰਾ ਨਹੀਂ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨੁੱਕ ਤੂਟਿਆ ਜਾਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਧੱਬੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਧਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਲਹੂ ਵਰਗੀ ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਹੀਰੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਛੇ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੱਚਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਨਾਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ, ਚਮਕਦਾਰ, ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਵਜਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।