ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਦਭੁਤ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੱਜੀ ਨਾਡੀ 'ਸੁਭ' ਜਾਂ ਸੱਜਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖੱਬੀ ਨਾਡੀ ਨੂੰ ਖੱਬਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਖਾਲੀਪਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੂਰਨ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਂਠਵੀਂ ਜਾਂਚ ਪੂਰਨ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੀ ਨਾਡੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਿਸ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੱਬੀ ਨਾਡੀ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਚਾਰਣ ਅਨਿਯਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੱਜੀ ਨਾਡੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਚਾਰਣ ਨਿਯਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਾਹ ਪਿੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੰਡਣ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਦਿਸਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਖਾਲੀਪਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲਕੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲਮਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਹਿਲਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਪਗ ਪਗ ਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪਾਰ ਵਲ ਹਵਾ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਪਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇ ਦੇ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਫਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨਾ' ਨਾਮਕ ਸਤਸੰਗ ਦਾ ਸਤਸੰਗ-ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਅਸੁਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਲਾਥਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਵਰ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਤਨ ਉਪਜੇ। ਜਦ ਉਹ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ, ਜ਼ਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ, ਮੋਤੀ, ਮਾਣਕ, ਪਦਮਰਾਗ, ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਕੇਟਨਾ, ਪੁਲਕਾ, ਰੁਧਿਰਾ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਰੰਗ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਤਨ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਮੰਗਲ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਜਾਂਚ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਦਿਆਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਤਨ-ਵਿਦਿਆਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਕਰਵਾਉਣ। ਹੀਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੇਮਮਾਟੰਗ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੌਂਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਹੋਏ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੀਰੇ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ; ਬਾਂਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਸੌਵੀਰਾ ਰਤਨ ਹਨ; ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ, ਲਾਈਨਾਂ, ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਦਾਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਾ, ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਾਮਰ ਰੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਨਾਡੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।