ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਨੀਚਰਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਨਵੀਨ ਸਥਾਪਨਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਸਟ੍ਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਲਗਨ, ਘੜੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਣਾ' ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਨਖ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ, ਟਖਣੇ ਸੁਡੋਲ ਹੋਣ ਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਵਿਗੜੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਪਏ ਹੋਣ, ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਤੇ ਵਕਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਮ-ਛੀਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਵਾਲ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁੱਟੇ ਪਤਲੇ ਤੇ ਮਾਸ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੋਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਅੰਗ ਮੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਸੀਬੀ, ਅਲਪ ਆਯੁ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਦਾ ਪੇਟ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦਰਿਦ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਯੁ ਲਕੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੁ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ ਸੱਤਰ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੇ ਘੱਟ ਲਕੀਰਾਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੁ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਭਾਲ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਜਾਂ ਭਾਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਮੱਧਮਾਂ ਤੇ ਅੰਗੁਠੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਯੁ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਕੀਰ ਅੰਗੁਠੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਕੀਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਯੁ ਦੀ ਲਕੀਰ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਯੁ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਮੱਧਮ ਉਂਗਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਦੇਹ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਵਾਲ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਗੋਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਚਮੜੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਹੱਥ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਣ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਣ ਗੋਲ ਤੇ ਵਾਲ ਲਹਿਰਦਾਰ ਹੋਣ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਤੇ ਚਮਕ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਘੱਟ ਲਕੀਰਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਹਾਥੀ-ਅੰਕੁਸ਼, ਕੁੰਡਲ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਜਿਹਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਲ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਹਥੇਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗੀ ਆਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਮਾਥੇ ਦੀ ਮਾਂਗ ਉੱਚੀ, ਭੂਰੀ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹਣ, ਜਿਸਦੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬੇ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੀਲਨ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸੀਲਨ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਖ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਣ, ਪੈਰ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸਮਤਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੈਰ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੈਰ ਪਸੀਨੇ ਰਹਿਤ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੈਰ ਵਡਿਆਈਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਸਦੇ ਯੋਨੀ ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਤੇ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇ, ਪੇਟ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਲ ਨਿਰਵਾਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ 'ਸਤ੍ਰੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ' ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰਿਕ ਵਿਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਹਥੇਲੀ, ਪੈਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਤੇ ਭਾਗ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।