ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਟੌਰਸ) ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਿਥੁਨ (ਜੈਮੀਨਾਈ) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ (ਸਕੌਰਪਿਓ) ਉਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਲਗਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਨ ਤੇ ਮেষ ਵਿੱਚ ਪੰਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਵਿੱਚ ਛੇ, ਤੇ ਕਨਿਆ ਅਤੇ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਹਨ। ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰਸਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਲਗਨ ਮੈਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਔਰਤ ਬਾਂਝ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਨਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਨੁ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਨ ਵਜੋਂ ਤੁਲਾ, ਕਰਕ, ਮੈਸ਼, ਤੇ ਮਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਕੁੰਭ, ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਸਤਵਾਂ ਤੇ ਬਾਰਵਾਂ ਘਰ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਪਰ ਚੌਥਾ, ਨੌਵਾਂ, ਰਿਕਤਾ ਤੇ ਚੌਦਵਾਂ ਘਰ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਚਲਾਇਤ, ਸ਼ੁਭ, ਗੁਰੂ, ਤੀਬਰ, ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸ਼ੁਕਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਸਥਿਰ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਚਲਾਇਤ ਤੇ ਤੀਬਰ ਵਿਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸਥਿਰ ਵਿਚ। ਰਾਜਤਿਲਕ ਤੇ ਹੋਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੈ। ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਹਾਸ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਾਠ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸਥਾਪਨਾ, ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬਾਂਧਣਾ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਗਨ, ਘਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਨਖ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ, ਟਕਣੀਆਂ ਸੁਡੌਲ ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾ ਉਭਰੀਆਂ—ਇਹ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਵਿਗੜੇ, ਪੀਲੇ, ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਜਾਂ ਵਕਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰੋਮਕੁਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੋਟਾ ਲਿੰਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਣ ਢਿੱਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਸੀਬੀ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਅਲਪਆਯੁ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਤ੍ਰਧਾਰਾ ਚੁੱਪ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਪੇਟ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਤੇ ਆਯੁ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸੱਤਰ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸੱਠ ਸਾਲ, ਤੇ ਘੱਟ ਰੇਖਾਵਾਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੁ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਜਾਂ ਭਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਖਾਸ ਲੱਛਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਯੁ ਰੇਖਾ ਤर्जਨੀ ਤੇ ਮੱਧਮਾ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰੇਖਾ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਆਯੁ ਰੇਖਾ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੇ ਆ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।