ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਘੜੀਆਂ ਮੰਨੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੂਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਵ੍ਯਤਿਪਾਤ, ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਵੈਧ੍ਰਿਤਿ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਹੱਥਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਅਤੇ ਅਨੂਰਾਧਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੀ ਘੜੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਣਸਪਤੀ (ਸ਼ੁੱਕਰ) ਨਾਲ ਭਰਨੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਹিণੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਯ, ਪੁਨਰਵਸੂ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਦਾਈ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਕਾਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਤਿਥੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੀ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਰਾਜ-ਹਾਨੀ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਹੂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਰਾਜ-ਹਾਨੀ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਰਾਸ਼ੀ ਮেষ ਮੰਨਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੈਣਸਪਤੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ; ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਧ ਦਾ ਕਨਿਆ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਧਨੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਕਰ ਤੇ ਕੁੰਭ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਦੋ ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰੇਵਤੀ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੇਵਲਾ ਜਾਂ ਚੂਹਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣ ਹਨ। ਵਾਂਗ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਜਲ ਭਰੀ ਘੜੀ ਵੀ ਦਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਰੂਈ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਤੇਲ, ਪੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਸੱਪ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਿਕ ਉਚਕੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਜੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਚਕੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉਚਕੀ ਆਉਣ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਉਚਕੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ। ਜਿਸ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਜੋੜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਕਸ਼ਤਰ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਤੇ, ਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਘੁੱਟਣ ਤੇ। ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 'ਗ੍ਰਹ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਰਣਯ' ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਦੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਾਰਿਆਂ—ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਪ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁੱਖ, ਭੋਗ, ਬੁਖਾਰ, ਕੰਪ ਅਤੇ ਸੁਖ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਚਉਥੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਜੋਤਿਸ਼ਕਥਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਲਈ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।