ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ, ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੰਨਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤਿੱਥ ਅਤੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਉਥੀ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਰੀ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਤ੍ਰਾ, ਰੇਵਤੀ, ਮ੍ਰਿਗ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ—ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਸਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਢੱਕਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਅਤੇ ਜੇਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੋਣਾ ਜਾਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਕਰਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਵੱਸਿਆ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ, ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਤਿੱਥ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਚਉਥੀ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਨਾਲ, ਸੱਤਵੀਂ ਸੋਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਅੱਠਵੀਂ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਫਿਰ ਮੈਰਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਵੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਥਾਂ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਉਥੀ ਤਿੱਥ, ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਜਾਂ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਮਕਰ ਜਾਂ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੇਵਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਉੱਤਰ ਫਾਲਗੁਨੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੂਲਾ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮੰਗਲ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਫਾਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ, ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੇ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਕੰਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਘਟੀਆਂ, ਸ਼ੂਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਵ੍ਯਤਿਪਾਤ, ਪਰਿਗ਼ ਅਤੇ ਵੈਧ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਣੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਾ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਹਣੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਯ, ਪੁਨਰਵਸੂ, ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਕਰਣੇ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿਦਾ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਛੇ ਅਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਤਿੱਥੀਆਂ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਤਿੱਥੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ।