ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਰਹੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੋਹিণੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ। ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ 'ਤੇ ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਫਲਗੁਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਭਾਗਾ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਫਲਗੁਨੀ ਆਰਯਮਾਨ ਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ, ਤੇ ਜੇਸ਼ਠਾ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਾਢਾ, ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਉੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਸਵਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਵ-ਭਾਦਰਪਦਾ ਅਜ ਏਕਪਾਦ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਦਰਪਦਾ ਅਹਿਰ-ਬੁਧਨਿਆ ਦੇ ਹਨ। ਭਰਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ 'ਤੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ 'ਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਕੌਮਾਰੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਤ੍ਰ, ਰੇਵਤੀ, ਮ੍ਰਿਗ, ਮੂਲ, ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ—ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਹਸਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਢਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਨਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਦਰਾਂ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬਲਦ-ਧਾਰੀ! ਅਨੁਰਾਧਾ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਜੇਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਬੀਜ ਬੋਣਾ ਜਾਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਕਰਨੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਵਰੁਣ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਪਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਰ ਵੱਲ ਦੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਮਾਵਸ, ਪੂਰਨਮਾਸ, ਬਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ—ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਚੌਥੀ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਅਠਵੀਂ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ, ਬਾਰਵੀਂ ਫਿਰ ਬੁਧ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ ਤੇ ਅਮਾਵਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨੌਵੀਂ 'ਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ। ਛੇਵੀਂ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਸੋਮਪੁੱਤਰ ਲਈ ਟਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਵ੍ਰਸ਼ਭ, ਕੁੰਭ, ਬਾਰਵੀਂ ਮਕਰ ਅਤੇ ਤੁਲਾ 'ਚ—ਇਹ ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਧਨਿਸ਼ਠਾ, ਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਟਾਲੋ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਉੱਤਰ ਫਲਗੁਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਸੂਰਜ ਮੂਲ 'ਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸ਼੍ਰਵਣ 'ਚ, ਮੰਗਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ 'ਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਰੱਖੋ। ਪੂਰਵ ਫਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ, ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਸਤ ਹੈ। ਆਖਰ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲੈਣੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਿਚ ਜੋੜੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰੇ, ਤਿਥੀਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ।