ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰाचीन ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ੰਗਾ ਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਰਥ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੌਮ ਦਾ ਮਹਾਂ ਰਥ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਖਿੱਚਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਪਦਮਰਾਗਾ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਜੋ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਆਸਤਾ-ਆਸਤਾ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਪੂਆਲ ਦੀ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੱਕ-ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ‘ਭੁਵਨਕੋਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ’, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਮਾਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨक्षਤਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਰੋਹਿਣੀ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ। ਪੁਨਰਵਸੂ ਨੂੰ ਅਦਿਤੀ ਨੇ, ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਯਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਵਫਲਗੁਨੀ ਭਾਗਾ ਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਰਫਲਗੁਨੀ ਆਰਯਮਾਨ ਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਵਾਤੀ ਨक्षਤਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ, ਜੇਸ਼ਠਾ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢਾ—ਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ—ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਹਨ। ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸਵਾ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਅਜ ਏਕਪਾਦਾ ਦੀ, ਉੱਤਰਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ ਦੀ ਹੈ। ਭਰਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਸਵੇਂ ਤਿਥੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੰਦਰਾਣੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੌਮਾਰੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਤ੍ਰ, ਰੇਵਤੀ, ਮ੍ਰਿਗ, ਮੂਲ, ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ—ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਹਸਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਢਕਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਜਾਂ ਖਜਾਨਾ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਹੇ ਬੁਲ-ਧਵਜਧਾਰੀ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਰਾਧਾ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਸ਼ਾ, ਤੇ ਜੇਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੋਣ ਅਤੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਪਾਸੇ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਵਸ, ਪੂਰਨਮਾ, ਬਾਰਹਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ—ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਚੌਥੀ ਸ਼ਨੀ ਨਾਲ। ਸੱਤਵੀਂ ਤਿਥੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਠਵੀਂ ਮੰਗਲ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਲ, ਬਾਰਹਵੀਂ ਫਿਰ ਮਰਕਰੀ ਨਾਲ। ਪੂਰਨਮਾ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ ਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਨੂੰ ਮਰਕਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ।