ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਸ਼ਨ, ਸੁਰੁਚਿ, ਧਾਤਾ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਗਣ, ਮਹੀਨੇ ਪੌਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ, ਭਰਦਵਾਜ, ਪਰਜਨਿਆ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਅੰਸ਼ੁ, ਕਸ਼ਯਪ, ਤਰਕਸ਼, ਮਹਾਪਦਮ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਤੁ, ਭਰਗ, ਉਰਨਯੂ, ਸਫੁਰਜ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟਕ—ਇਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗਨੀ, ਕੰਬਲਾ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਸ਼ਵਤਾਰ, ਰੰਭਾ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਚ ਅਤੇ ਸਤਯਜਿਤ—ਇਹ ਸਾਵਿਤਾ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਖਿਲਿਆਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਦਾਏ-ਬਾਏ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਪਿਸ਼ੰਗਾ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਫੁਰਤੀਲੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭੌਮ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਪਦਮਰਾਗ ਜੈਮ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਪੂਆਲ ਦੇ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਲਾਖ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਭੂਵਨਕੋਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਅਠਵਾਂ-ਚਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਅਗਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੇ, ਰੋਹਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਪੁਨਰਵਸੂ ਨੂੰ ਅਦਿਤੀ ਨੇ, ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਫਲਗੁਨੀ ਭਗਾ ਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਰਫਲਗੁਨੀ ਆਰਯਮਾਨ ਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ, ਜੇਸ਼ਠਾ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਾਢਾ, ਪੂਰਵ ਤੇ ਉੱਤਰਾ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਸਵ ਦੇ, ਪੂਰਵਭਾਦਰਪਦਾ ਅਜ ਏਕਪਾਦ ਦੇ, ਉੱਤਰਭਾਦਰਪਦਾ ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ ਦੇ ਹਨ। ਭरणੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਯਮ ਦੇ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਰਧ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ 'ਪੱਛਮ' ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਣੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ 'ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ' ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਰੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਤ੍ਰ, ਰੇਵਤੀ, ਮ੍ਰਿਗ, ਮੂਲ ਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ—ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਹਸਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤਿੰਨ ਵੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਢਕਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਖੋਦਾਈ ਜਾਂ ਖਜਾਨਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਖੋਦਾਈ, ਹੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਸ਼ਠਾ, ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਇ, ਚੰਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।