ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਕ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨਦਵਯਾ, ਤੁਸ਼ਾਰਾ, ਮੁਲਿਕਾ, ਅਸ਼੍ਵਮੁਖਾ ਅਤੇ ਖਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੰਬਾ, ਸਤਨਨਾਗਾ, ਮਦ੍ਰਕ, ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਲਿਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਗਰਤਾ, ਨੀਲ, ਕੋਲ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤੰਕਨਾ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਵਨਕੋਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਵਰਣਾ ਨਾਲ ਪਚਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਕਸ਼-ਦਵੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸੁਖੋਦਯ, ਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ, ਗੋਮੇਦ, ਚੰਦਰ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੁੰਡੁਭੀ, ਅਨੁਤਪਤ, ਸ਼ਿਖੀ ਅਤੇ ਵਪਾਸ਼ਾ ਵੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਲਮਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ, ਸਪ੍ਰਭਾਸਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਾਨ ਇਥੋਂ ਦੇ ਪਰਵਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਧ੍ਰਿਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਧ੍ਭਿਦ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਦ੍ਵੈਰਥ, ਲੰਬਨ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਦ੍ਰੁਮ, ਹੇਮਸ਼ੈਲ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਪਵਾਨ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਧੂਤਪਾਪਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸੰਮਤਿ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਮੁਨੀ, ਡੁੰਡੁਭੀ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਡੁੰਡੁਭੀ ਪੁੰਡਰੀਕਵਾਨ ਹੈ। ਖ੍ਯਾਤੀ ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲਦ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਔਰੁਣੀ ਅਤੇ ਬਕ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਨਲਿਨੀ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਬਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਕਰੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਵਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼੍ਕਰ ਦਵੀਪ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਵਰਨ ਭੂਮੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋਗੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ; ਉਥੇ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹਨੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਵਨ ਖੰਡ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਵਾਲਾ ਛੱਫਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ ਸੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਲ, ਵਿਤਲ, ਨਿੱਤਲ ਅਤੇ ਗਭਸਤਿਮਤ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਕੰਕੜ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਤੱਤ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਪੁਸ਼੍ਕਰ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਨਰਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ, ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਰਮ ਹੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਲੂਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਯਾਨਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਿਮਟੀਆਂ, ਕਾਲੀ ਡੋਰ ਅਤੇ ਅਵੀਚੀ ਨਰਕ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਉਥੇ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਦਸ ਵਾਰੀ ਵਿਅਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਵਨਕੋਸ਼, ਪਾਤਾਲ, ਨਰਕ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਤਾਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋਗੁਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧੁਰੀ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹੀਆ ਉਥੇ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੂਗੋਲ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਵਤਾਂ, ਨਰਕਾਂ ਅਤੇ ਖਗੋਲਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੂਜਨੀਕ ਵਿਵਰਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।