ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਦ੍ਗਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਟਵਸ਼ਟਾ, ਟਵਸ਼ਟੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਭੂਵਨਕੋਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਦਭੁਤ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਹੈ। ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮਯਕ ਖੰਡ ਹੈ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਫਲਤਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਨਾਗਦਵੀਪ, ਕਟਾਹ, ਸਿੰਹਲ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਰਾਤ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਵਿਂਧਿਆ, ਪਰਿਯਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਤੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਸਰਯੂ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਹਨ। ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਇਥੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਰਭਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਪਾਂਚਾਲ, ਕੁਰੂ, ਮਤ੍ਸਯ, ਯੌਧੇਯ, ਪਟਚਾਰ, ਪਦਮ, ਸੂਤ, ਮਗਧ, ਚੇਦੀ, ਕਲਿੰਗ, ਵੰਗ, ਪੁੰਦ੍ਰ, ਅੰਗ, ਵਿਦਰਭ, ਮੂਲਕ, ਪੁਲਿੰਦ, ਅਸ਼੍ਮਕ, ਜੀਮੂਤ, ਨਯ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਅੰਬਸਥ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਲਾਟ, ਕਾਂਬੋਜ, ਸਤ੍ਰੀਮੁਖ, ਸ਼ਕ, ਸਤ੍ਰੀਰਾਜ, ਸੈੰਧਵ, ਮਲੇਛ, ਨਾਸ੍ਤਿਕ, ਯਵਨ, ਮੰਡਵ੍ਯ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਮੁਲਿਕ, ਅਸ਼੍ਵਮੁਖ, ਖਾਸ, ਲੰਬ, ਸਤਨਨਾਗ, ਮਦ੍ਰਕ, ਗੰਧਾਰ, ਬਾਹਲਿਕ, ਤ੍ਰਿਗਰਤ, ਨੀਲ, ਕੋਲ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ, ਸਤੰਕਨ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਭੂਵਨਕੋਸ਼ ਵਰਣਨ' ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਇਸ਼੍ਵਰ ਮੈਧਾਤਿਥਿ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸੁਖੋਦਯ, ਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ, ਗੋਮੇਦ, ਚੰਦ੍ਰ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਡੁੰਡੁਭੀ। ਅਨੁਤਪ੍ਤ, ਸ਼ਿਖੀ ਅਤੇ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਲਮਲਾਦਵੀਪ ਦੇ ਨਾਥ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ: ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਨਸ, ਸਪ੍ਰਭਾਸਾ ਆਦਿ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌੰਚ ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧ੍ਰਿਤਿ ਨਾਂ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਪਹਾੜ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਉਦਭਿਦ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਦ੍ਵੈਰਥ, ਲੰਬਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਦ੍ਰੁਮ, ਹੇਮਸ਼ੈਲ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਪਵਾਨ। ਧੂਤਪਾਪਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸਨਮਤੀ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰੌੰਚਦਵੀਪ 'ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਮੁਨੀ, ਡੁੰਡੁਭੀ ਆਦਿ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਡੁੰਡੁਭੀ ਪੁੰਡਰੀਕਵਾਨ ਹੈ। ਖ੍ਯਾਤੀ ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਇਥੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲਦ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਓਰੁਣੀ ਅਤੇ ਬਕਾ ਵੀ ਇਥੇ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਭੂਮੰਡਲ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਵਰਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਖੰਡ, ਜਾਤੀ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।