ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ, ਹਰ ਟਾਪੂ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਛ ਦੀ ਆਕਾਰ ‘ਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਨੀਲਾ, ਸ਼ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਲਾਵਤੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਭਿ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਾਜਾ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਨੇ ਰੱਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਉਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਭੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰ ਨੇ ਵਿਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀਰਦਗਤਾ ਹੋਇਆ। ਟਵਸ਼ਟਾ, ਟਵਸ਼ਟੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਗੋਲ ਦੇ ਵਰਨਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਭਾਗ ਦੇ ਚੌਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਦਭੁਤ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਾਮਯਕਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਸਵਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਗਦਵੀਪ, ਕਟਾਹ, ਸਿੰਹਲਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਰੀਆਤਾ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਰਬਤ ਹਨ: ਵਿਂਧਯ, ਪਰਿਯਾਤ੍ਰ, ਆਦਿ। ਇੱਥੇ ਤਾਪਤੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਸਰਯੂ, ਕਾਵੇਰੀ, ਗੋਮਤੀ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਰਭਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਭੂਮੀ ‘ਚ ਪੰਚਾਲਾ, ਕੁਰੂ, ਮਤਸਿਆ, ਯੌਧੇਯਾ ਅਤੇ ਪਟਚਾਰਾ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ! ਪਦਮਾ, ਸੂਤਾ, ਮਗਧਾ, ਛੇਦੀ, ਕਲਿੰਗ, ਵੰਗ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਅੰਗ, ਵਿਦਰਭ, ਮੁਲਕ, ਪੁਲਿੰਦਾ, ਅਸ਼ਮਕ, ਜੀਮੂਤ, ਨਯਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਅੰਬਸਥ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਲਾਤ, ਕਮ੍ਬੋਜ, ਸਤ੍ਰੀਮੁਖ, ਸ਼ਕ, ਸਤ੍ਰੀਰਾਜ, ਸੈਧਵ, ਮਲੇਛ, ਨਾਸਤਿਕ, ਯਵਨ, ਮੰਡਵ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਮੁਲਿਕ, ਅਸ਼੍ਵਮੁਖ, ਖਸ਼, ਲੰਬਾ, ਸਤਨਨਾਗ, ਮਾਦ੍ਰਕ, ਗੰਧਾਰ, ਬਾਹਲਿਕ, ਤ੍ਰਿਗਰਤ, ਨੀਲ, ਕੋਲ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤਨਕਾਨਾ ਆਦਿਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਭਾਗ ਦੇ ਪਚਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ‘ਭੁਵਨਕੋਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪਲਕਸ਼-ਦਵੀਪ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸੁਖੋਦਯ, ਨੰਦਾ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ। ਗੋਮੇਦ, ਚੰਦਰ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਨੁਤਪਤ, ਸ਼ਿਖੀ ਅਤੇ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਲਮਲ ਦੀਪ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ ਗਏ: ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਨਸਾ, ਸਪ੍ਰਭਾਸਾ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।