ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰ ਭਾਗ ਦੇ ਇਕ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਧਰਮਕ ਅਚਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬੜੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਜਰ ਅਮਰ ਹਰੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਦੀ ਨ੍ਹਾਉਣੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾਰ ਆਦਿਕ ਸ੍ਰਾਵ ਸਦਾ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ੁਭਤਾ, ਕਾਲਕਰਨ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਵੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਾ, ਆਗਨੇਯ, ਉੱਦਿਸ਼ਟ, ਵਾਯਵਯ ਅਤੇ ਦਿਵਯ। - ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਸਨਾਨ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। - ਵਾਯਵਯ ਸਨਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਵਾਰੁਣ ਸਨਾਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਮਾਨਸਿਕ ਸਨਾਨ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ‘ਆਤਮ-ਸਨਾਨ’ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਲਈ ਅਪਾਮਾਰਗ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ-ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਦਾਰਥ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਚਮਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਚਿਤ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਭਾਰਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਕੜੇ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਆਦਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਯੋਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਲ ਮੰਤਰਾਂ—ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ—ਦੇ ਨਾਲ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਭੂਃ, ਭੁਵਃ, ਸੁਵਃ, ਓਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਦੁਇਜ) ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ। ਵਧੀਆ ਦੁਇਜ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਨਦੀਆਂ, ਤੀਰਥ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਪੰਜ ਗੰਢਾਂ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ) ਨਾ ਹਟਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਸਾਨੂੰ ਦਿਨਚਰੀਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।