ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਹੜੇ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਅਰਣਯਕ (ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ) ਹਨ, ਉਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਰਜਾ ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਅਮਰ ਸਥਾਨ 'ਆਕਾਸ਼' ਨਾਮਕ ਸਰਵੋਤਮ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਅਠ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: ਸੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲਣਾ, ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਯਮ। ਇਹ ਪੰਜ ਆਚਾਰ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ—ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਪ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਲਈ ਭਗਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਯਗਨ ਹਨ। ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ 'ਗਰਭ' ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ 'ਬਿਨਾ ਗਰਭ' ਹੈ। ਕੁੰਭਕਾ ਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸਾਹ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਰੇਚਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਛੱਤੀਸ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਾਧੀ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਹੋ। ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਹੱਤੱਤਤੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, 'ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਨਾਮਕ ਉਨਚਾਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਜਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰਾਵ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਭ, ਕਾਲਕਰਨ, ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਾ, ਆਗਨਿਆ, ਉਦਿਸ਼ਟਾ, ਵਾਯਵਿਆ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਯਵਿਆ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੁਣਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਨਸਿਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ 'ਆਤਮ-ਇਸ਼ਨਾਨ' ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਆਪਾਮਾਰਗ, ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧੋਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਚਿਤ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰਸਕਰ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਖਿਆ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ, ਆਸ਼੍ਰਮ, ਵਰਨ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਚਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸਲ ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।