ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੂਹੂਰਤ ਤੇ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੂਲ ਸਥਾਨ (ਯੋਨੀ) ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਛਿਲਕ ਉਠਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸਾਵਿਤਾ ਦਾ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਗੇ, ਦੀਵੇ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਪਾਤਰ, ਜੋੜੇ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਅੰਗੂਠੀ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਉਪਰੰਤ, ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਆਚਾਰਯ, ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਦੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਪੱਖਾ, ਪਿੰਡ-ਕਪੜਾ, ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਯਜਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਥਾਪਕ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਰੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਯੰਭੂ ਆਦਿਕ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣਾ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ, ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਣਾ, ਖੁਦ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣੀ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਰਿਣ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ, ਧਨ ਆਦਿ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੜੀਆਂ-ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਖੁਬ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਤਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੀਖ ਮੰਗਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਪ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਦੇ ਤਿਆਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੀ। ਯੋਗੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਪਦਾਰਥਕ, ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਆਦਿ। ਪਹਿਲਾ ਧਿਆਨ ਪਿਛਲੇ ਮੋਖ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਮੋਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਧਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧਾਈ, ਨਿਰਰਸਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਤੁਰਵਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਆਚਾਰਯਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਰਧਵ ਰੇਤਸ ਤਿਆਗੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਅਮਰ ਲੋਕ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਠਾਂਗ ਯੋਗ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਲਵੋ।