ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਗੋਪਤੀਰ ਨਾਮ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਸੁਰਸ਼ਾਸ਼ਾਰਦੂਲ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੂਜੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ 'ਈਸ਼ੇਤਵੇਤੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੌਥੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਤ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਰਗਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਤ੍ਰ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ-ਸਲੇਟੀ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਤ੍ਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਸਫੈਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ 'ਆਗਨਿੰ ਸੰਸੁਪਤਿੰ' ਅਤੇ 'ਯਮੋਨਾਗ' ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਾਤ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ 'ਆਪਿਆਯਸਵਾ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋ-ਦੋ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰ 'ਤ੍ਰਾਤਾਰਮ ਇੰਦਰ' ਅਤੇ 'ਅਗਨਿਰ ਮੂਰਧਾ' ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਕਿੰਚਿਦ ਅਧਾਤੁ' ਅਤੇ 'ਆਚਤਵਾਭਿਤਵਾ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੱਤਵਾਂ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੱਗ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਭ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਤ੍ਰ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕ੍ਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਰਘਿਆ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਆਚਾਰਯ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੜਾ, ਵਾਧਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਗ੍ਰਹ, ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਸਵਾਮੀ—all ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬਾਂਧੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਧਾ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਨਾਲ। ਵਾਧਾ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਘੜਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਦੀਆਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ, ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਭਦ੍ਰੰ ਕਰਣਾ' ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਿਤਲ ਜਾਂ ਤਾਮੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 'ਅਗਨਿਰ ਜ੍ਯੋਤੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਇਮੰ ਮੇ ਗੰਗੇ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਠੰਡੀਕਰਨ ਰੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਿਲਵਾ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਅਸ਼ਵਤਥ, ਬਰਗਦ, ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਹਦੇਵੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਮਾਰੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਸਿੰਹੀ, ਅਤੇ ਵਿਆਘਰੀ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਯਾ ਫਲਿਨੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਫਲ-ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। 'ਵਧ, ਓ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ, ਓ ਔਸ਼ਧੀਆਂ' ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੰਤਰਾਂ, ਪਾਤ੍ਰਾਂ, ਰੰਗਾਂ, ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।