ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਲ, ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਮਾਪ-ਮਾਪੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਕੁਝ ਅਸਪਸ਼ਟ। ਉਥੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪ-ਮਾਪਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਚੰਦਨ-ਕਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਭੇਰੀ-ਟਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ-ਹਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਇੱਕ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਛਜਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਘਰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਅਰਘਯਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਰੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਬਾਰਾਂ ਹਥ (ਕੁਬਿਤ) ਆਕਾਰ ਦਾ, ਸੋਲਾਂ ਪਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਰੇਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਧੀ ਜਾਂ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪਾਈ ਜਾਵੇ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਗ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਯਗ੍ਰੋਧ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਅਸ਼ਵੱਥਾ, ਬਿਲਵਾ, ਪਾਲਾਸ਼, ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਗੋਪਤਿਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਰਸ਼ਾਰਦੂਲ। 'ਈਸ਼ੇਤਵੇਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਪਾਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਪਾਤਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ-ਸਲੇਟੀ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲਾ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਚਿੱਟਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਗਨਿੰ ਸੰਸੁਪਤਿਮ' ਤੇ 'ਯਮੋਨਾਗਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਾਤ' ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, 'ਆਪਿਆਯਸਵਾ' ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋ-ਦੋ ਪਾਤਰ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਾਤਾਰਮ ਇੰਦਰ' ਤੇ 'ਅਗਨਿਰ ਮੂਰਧਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਕਿੰਚਿਦ ਅਧਾਤੁ' ਤੇ 'ਆਚਤਵਾਭਿਤਵਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਤਵਾਂ ਪਾਤਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਲਈ ਭੇਟ ਤੇ ਜਰੂਰੀ ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਦੇਖੇ ਜਾਂ ਜਾਂਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ (ਅਸਤਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਭ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਪੜੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕ੍ਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਖੇਤਰ ਤੱਕ, ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਅਰਘਯਾ ਪਾਤਰ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਘੜਾ, ਵਾਧਾ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ, ਘਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਦੀ گردਨ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੰਦਰ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।