ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਗੁਵਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੋਲ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭੂਮੁਖ, ਭੂਧਰ, ਸ੍ਰੀਜਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਵੀਧਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਵਭ੍ਰੁਸੰਝਿਤ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੋਰ ਉਪਕਰਣ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। 'ਵਿਜਯ' ਨਾਂ ਦਾ, ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਿਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਕਰਣ ਵੀ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਪੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਡਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਡਾਲ ਕਦੇ ਵਿੰਡੋਆਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਬਿਨਾ ਵਿੰਡੋਆਂ ਦੇ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਕੰਧ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਪ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਾਲ ਨੂੰ ਅਣਯਮਤ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਲ, ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢੱਕਣ ਦੇ ਅੰਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਭੇਰੀ-ਮਿਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ-ਹਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਰ-ਰਖਵੇ, ਮੁੱਖ, ਹਰ ਦਾਖਲ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਛੱਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਅਰਘਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਾਲ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹ ਹਥ (ਕੁਬਿਤ) ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਸੋਲਾਂ ਪਤਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਤ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਜਾਂ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਯਗਰੋਧ, ਉਦੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵਥ, ਬਿਲਵਾ, ਪਾਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ ਰੁੱਖ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 'ਗੋਪਤਿਰ' ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖੋ; ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 'ਸੁਰਸ਼ਾਰਦੂਲ'। 'ਈਸ਼ੇਤਵੇਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖੋ। 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਪਾਤਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਧੂਸਰ (ਕਾਲਾ-ਸਲੇਟੀ) ਹੋਵੇ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਲਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਸਫੈਦ ਹੋਵੇ। 'ਆਗਨਿੰ ਸੰਸੁਪਤਿਮ' ਅਤੇ 'ਯਮੋਨਾਗਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। 'ਵਾਤਾ' ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, 'ਆਪਿਆਯਸਵਾ' ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਦੋ-ਦੋ ਪਾਤਰ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਤ੍ਰਾਤਾਰਮ ਇੰਦਰ' ਅਤੇ 'ਅਗਨਿਰ ਮੂਰਧਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਪਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪੰਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।