ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ Shaunaka ਨੂੰ ਵਾਸਤੁ ਮਾਪ-ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲੱਖ, ਅਤੇ ਵਟ (ਬੋਹੜ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਉਡੁੰਬਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਲ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—"ਹੇ Shaunaka! ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" ਮਹਲ ਚੌਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ। ਮਹਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਦੀ ਮਾਪ-ਪੱਧਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਜਾਂਘ' (ਭਾਗ) ਉੱਤੇ 'ਉੱਪਰਲੇ ਖੇਤਰ' ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, 'ਅੱਧੀ ਜਾਂਘ' ਦਾ ਮਾਪ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਣਤਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਛੱਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦਾ ਘੇਰਾ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ। ਜਾਂ, ਆਧਾਰ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੁੱਲ ਉਚਾਈ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛੱਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਇੱਕ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਮਹਲ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਆਮ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਘੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੱਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਜਾਂਘ' ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਛੱਤ ਦਾ ਚੋਟੀ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਾਂਗ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਆਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਖਾਲੀ ਹੋਣ। 'ਜਾਂਘ' ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਤੇ ਛੱਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣੀ। ਇਹ ਪੰਡਾਲ (ਪੈਵਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਪ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਕਮਰਾ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਵੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇੱਥੇ ਮਾਪ ਕਿਨਾਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ Triviṣṭapa ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਲੰਬਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਠ-ਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਚਾਲੀਸ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ Bhadraka, Sarvata, Bhadra, Rucaka ਅਤੇ Nandana ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਕੋਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ Vairāja ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ vimāna, Brahma-temple ਅਤੇ ਮਹਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੰਗਣ, ਡੋਲਕ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਮਲ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਵਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਕਿ Kailāsa ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। Bhūmukha, Bhūdhara, Śrījaya ਅਤੇ Pṛthivīdhara ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਜਰ, ਚਕਰ, Muṣṭika ਅਤੇ Vabhrusaṃjñita ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ। Vijaya ਨਾਂ ਦਾ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਦਾ, Triviṣṭipa ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਲੜੀਵਾਰ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੰਧ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਗਲਤ ਫੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਲ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।