ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਸ্তু ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੁਪੜੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਹਸਤਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਚੌਂਸਠ ਵੰਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਣਿਆਂ ਤੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਂਸਠ ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਉਲੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਜਿਹਵਾ, ਕਾਲਕਾ, ਕਰਾਲਾ ਅਤੇ ਓਕਪਾਦਕਾ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੇਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮੂਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੱਸੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਿੱਸੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਖੂਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਜੀਵ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਛੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਸੰਤਾਨ, ਭੇਜਣ, ਘਟਿਆਪਣ, ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਨਾ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਆਯੁ ਵਿਚ ਵਾਧਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦਾ ਡਰ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮੌਤ, ਨਿਸ਼ੰਸਤਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਲੇਖਤ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜਾ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਸ਼ਵਤਥ, ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਟ (ਬਰਗਦ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ; ਉਡੁੰਬਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਲ ਅਤੇ ਘਰ ਲਈ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂರ್ವ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਚਾਲੀਵੀਂ ਛੇਤੀ (ਛਿਆਲੀ) ਅਧਿਆਇ 'ਵਾਸ্তু ਮਾਪ ਦੇ ਲਛਣ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਲਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਐ ਸ਼ੌਣਕ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮਹਲ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। 'ਜੰਘਾ' ਉੱਤਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅੱਧੀ ਜੰਘਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ ਜਾਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ। ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੁੱਲ ਉਚਾਈ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਉਚਾਈ ਦੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ। ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ। ਇਹ ਮਹਲ ਦੇ ਲਛਣਾਂ ਦੀ ਆਮ ਵਰਣਨਾ ਹੈ। ਘੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਐ ਸ਼ੌਣਕ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੋ। ਚੋਟੀ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਜੰਘਾ' ਦੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਵਾਂਗ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਾ ਆਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਰਵਾਜੇ ਵਾਂਗ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ। 'ਜੰਘਾ' ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਉੱਚੀ। ਇਹ ਮੰਡਪ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।