ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਸ্তু ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰੇ ਕੋਣਿਆਂ 'ਤੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਯਮਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ ਵਿਵਸਵਾਨ — ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ — ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੱਠਵਾਂ ਦੇਵਤਾ ਅਪਵਤ्सਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਕੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵੰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵੀ ਕਾਲਿਕਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਰਸੋਈ ਘਰ ਹੋਵੇ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ, ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਟਾਂ (ਖਿੜਕੀਆਂ) ਹੋਣ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਮਹਿਮਾਨ-ਘਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਛੌਣੇ, ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਆਸਣ ਹੋਣ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੇਲਾ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੋਣਪੜਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਣ। ਘਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਹਸਤ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ ਦੇ ਚੌਂਸਠ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਣਿਆਂ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਵਾਸਤੁ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਂਸਠ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਗ્નਿਜਿਹਵਾ, ਕਾਲਕਾ, ਕਰਾਲਾ ਅਤੇ ਓਕਪਾਦਕਾ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੇਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਭਾਗ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੰਡਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੂਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਜੀਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਭਾਗ ਜੀਵ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿਛੂਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਹੈ: ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ। ਘਰ 'ਚ ਪੁੱਤਰ, ਭੇਜਣਾ, ਨੀਚਤਾ, ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਵਾਸਤੇ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਨਾ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਣਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਾ ਡਰ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮੌਤ, ਨਿਸ਼ੰਤਾਨਤਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲੱਖ ਅਤੇ ਵਟ (ਬਰਗਦ) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਉਡੁੰਬਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਲ ਜਾਂ ਘਰ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, 'ਵਾਸਤੁ ਮਾਪ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ! ਮਹਲ ਚਤੁਰਭੁਜ (ਚੌਕੋਣ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਥਾਈ (ਜਾਂ ਪਾਸਾ) ਉੱਪਰਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਥਾਈ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਲ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਵਾਲਾ ਘੇਰਾ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ। ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੁੱਲ ਉਚਾਈ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸਤੁ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘਰ, ਮਹਲ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ।