ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਖੰਡ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ' ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਿ਷्णੂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਨੇਹੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਾਧਵ—ਜੋ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿ਷्णੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੋ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਦਾ ਵਾਲੇ, ਗਦਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੱਕਰ, ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਰੂਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਤੀਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਕਮਲ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਚੱਕਰ, ਕਮਲ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਦੁਆਰ ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜਦ ਦੋ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਲੰਮੀ ਹੈ, ਸਿਰ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੱਡ ਵਰਗੀ ਲਕੀਰ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ ਚੱਕਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਬਿੰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੋਟੀ ਸ਼ਿਲਾ—ਇਹ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਰੂਪ ਪੰਜ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਵਨਮਾਲੀ ਰੂਪ ਖੱਡ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਨੰਤਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੜਾ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਮੋਟਾ ਚੱਕਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵਿਸ਼্ণੂ) ਬਿਲਵ ਫਲ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਰੂਪ ਮਣੀ ਵਰਗਾ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਰੂਪ ਚੱਕਰ, ਸੱਜਾ ਲਕੀਰ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੂੰਹ, ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ। ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ (ਦਸ ਰੂਪ) ਦਸ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੈਲ-ਧਵਜੀ ਹੈ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ' ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੁ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਸਿਰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਪੈਰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਹੱਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਕਿਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਮਠਾਂ ਵਿੱਚ—ਈਸ਼, ਪਰਜਨਯ, ਜਯੰਤ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਸ਼ਾ, ਵਿਤਥ, ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਪਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਆਰਪਾਲ, ਸੁਗਰੀਵ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਅਸੁਰ, ਸ਼ੇਸ਼, ਪਾਪ, ਦੌਰ, ਰੋਗ, ਢਹਿਮੁਖ ਅਤੇ ਖਿਆ ਆਦਿ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਲਾਟ, ਸੋਮ, ਦੋ ਸੱਪ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।