ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਭਗਤ, ਆਤਮਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਨ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਸਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਟਕ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਿਹਨ—ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ—ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੱਚ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚੌਵੀ ਫ਼ਰਮ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਧਿਆਨ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਵਰਣਨਾ' ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੇਸ਼ਵ—ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਹਨ। ਮਾਧਵ—ਚਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ—ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਤੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ। ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਗਦਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ—ਚਕਰ, ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ—ਸ਼ਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਰਤ 'ਤੇ ਕਮਲ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੀਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ। ਸਰਵੋਚ ਪੁਰਸ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਰਤ 'ਤੇ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਚਕਰ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ। ਨਰਸਿੰਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮਲ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਕਮਲ ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ। ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਕਰ, ਕਮਲ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਦੋ ਚਕਰ ਦੇ ਚਿਹਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੋ ਚਕਰ ਦੇ ਚਿਹਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਸਿਰ-ਵਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹ ਹੈ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ, ਖੱਡ-ਵਾਂਗ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਨਾਭੀ-ਵਾਂਗ ਚਕਰ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਪੰਜ ਬਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਨੀਲਾ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਮੋਟਾ—ਇਹ ਕੂਰਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਧਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ; ਦ੍ਵਨਮਾਲੀ 'ਤੇ ਖੱਡ ਦਾ ਚਿਹਨ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ, ਕਈ ਆਕਾਰ, ਸੱਪ-ਸਜਾਇਆ—ਇਹ ਅਨੰਤਕਾ ਹੈ। ਸੰਕੁਚਿਤ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਬਹੁਤ ਲਾਲ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਖੁੱਲਾ ਮੂੰਹ, ਮੋਟਾ ਚਕਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਬਿਲਵਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇੱਕ ਚਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਰਾਮ 'ਤੇ ਚਕਰ, ਸੱਜਾ ਲਕੀਰ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਚਾਰ ਚੱਕਰ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਕਦੰਬ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁਚੱਛੇ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ; ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਦਸ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਬੈਲ-ਝੰਡਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।