ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਨੇਊ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੱਧਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਅਰਪਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਲੀ ਭੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ (੧੦੮) ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਮੈਂ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਵਿਚ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਮਾਣਿਕਾਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰਾ ਆਦਿ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣਿ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸੇ।” ਇੰਝ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਹਰੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸ ਰਹੀ ਗਿਆਨ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਸਾਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹੀ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਥਵਾਨ ਜਾਣ; ਸਰੀਰ ਰਥ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇਵ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਲਈ ਕਮਲ ਆਦਿਕ ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਲਈ ਵਾਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ ਧਾਰਨਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਸਮਾਧੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੱਚ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੌਵੀ (੨੪) ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ੀਲਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ‘ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ੀਲਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਹੈ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਕਰ, ਸੰਖ, ਕਮਲ ਤੇ ਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਹੈ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਗਦਾ ਧਾਰੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਰੂਪ, ਕਮਲ, ਸੰਖ, ਤੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਗਦਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਸੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਕਰ, ਕਮਲ, ਸੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਕਮਲ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਸੰਖ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਉਸ ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੀਰ, ਸੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੰਗਲਮਈ ਸੰਖ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਕਮਲ, ਸੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਚਕਰ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਮਲ, ਗਦਾ, ਸੰਖ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਕਮਲ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।